Nίκος Μηλαπίδης

«Το  πρόβλημα στην Ευρώπη δεν είναι ότι δεν ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε, είναι ότι δεν ξέρουμε πώς, αφού το κάνουμε, θα μπορέσουμε να επανεκλεγούμε». Η φράση ανήκει στον Πρόεδρο Γιούνκερ.

Γλαφυρός τρόπος για να επισημάνει κάποιος το γενετικό πρόβλημα του ευρωπαϊκού φαινομένου: την σύγκρουση μεταξύ ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και εθνικής κυριαρχίας.

Οι εθνικοί ανταγωνισμοί καθόρισαν και εξακολουθούν να καθορίζουν το ευρωπαϊκό ταξίδι. Το κέντρο βάρους εξακολουθεί να βρίσκεται στα κράτη-μέλη που βάζουν τα εθνικά τους συμφέροντα πάνω από το υπερ-εθνικό/κοινοτικό συμφέρον. Την ίδια στιγμή, τα αγαθά της Ευρώπης δεν τα διαφημίζουμε, γιατί κάθε κυβέρνηση θέλει τα καλά της Ευρώπης να τα αποδίδει στον εαυτό της και τα κακά της Ευρώπης να τα αποδίδει στην Ευρώπη.

Η ΕΕ, παρά τα προβλήματα και τις ατέλειές της, αποτελεί το καλύτερο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον που γνώρισε η ήπειρος στη μακρά αιματηρή ιστορία της. Ωστόσο, 60 χρόνια μετά, η ΕΕ δεν έχει μετασχηματιστεί από συνομοσπονδία κρατών στα «Ηνωμένα κράτη της Ευρώπης».

Δεν μπορεί άλλο η Ευρώπη να είναι μεγάλη στα μικρά και μικρή στα μεγάλα. Να έχει άποψη για το πώς πρέπει το λάδι και το ξύδι να συσκευάζονται, αλλά να μην έχει άποψη για το τι πρέπει να γίνει στη Συρία.

Δημιουργήσαμε την Ευρώπη, δημιουργήσαμε το ευρώ, αλλά δεν δημιουργήσαμε τους Ευρωπαίους, δεν δημιουργήσαμε την ευρωπαϊκή ταυτότητα. Η οικοδόμηση ταυτότητας είναι συναισθηματικής τάξεως ζήτημα απαιτεί χρόνο, πολλώ δε μάλλον η οικοδόμηση μια υπερεθνικής ταυτότητας.

Αυτό πληρώνουμε σήμερα. Θα έπρεπε ο Ευρωπαίος πολίτης να έχει ευρωπαϊκή συνείδηση, αίσθηση της κοινής μοίρας. Η ιδέα του Erasmus “θα έπρεπε να είναι υποχρεωτική και όχι μόνο για τους σπουδαστές, αλλά και για τους ταξιτζήδες, τους υδραυλικούς και άλλους εργάτες", έλεγε ο μεγάλος Umberto Eco.

Στα μάτια των Ευρωπαίων νέων, η ΕΕ εκλαμβάνεται ως μία γραφειοκρατική μηχανή παρά ως μια κοινότητα, όπου τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Εντούτοις, πιο ενεργή παρά ποτέ εμφανίζεται η γενιά Εράσμους, που διαδήλωσε υπέρ της Ευρώπης στη Ρώμη με το κίνημα Europe fights back.

Αν πρόκειται η ευρωπαϊκή ιδέα να επιβιώσει και να εξελιχθεί, οφείλουμε ως ΕΕ να κινηθούμε πιο γρήγορα και να είμαστε δημιουργικά ελαστικοί. Η νομισματική ένωση αποδείχτηκε ότι δεν προσφέρει από μόνη της, όραμα στους Ευρωπαίους πολίτες.

Μια πολιτική ένωση ομόσπονδων κρατών είναι η λύση;

Οι ΗΠΑ εισήγαγαν το δολάριο, αφού έχτισαν μια πανίσχυρη ταυτότητα. Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν ως συνομοσπονδία 13 πολιτειών, που έπαιρνε αποφάσεις ομόφωνα. Γρήγορα αντιλήφθηκαν ότι αυτό δεν λειτουργεί και το 1787 μετατράπηκαν από συνομοσπονδία πολιτειών σε ομοσπονδία, με τις αποφάσεις να λαμβάνονται με ενισχυμένη πλειοψηφία.

Στις ΗΠΑ, υπάρχει ένα Σύνταγμα (κατ’ αναλογία), ένα υπουργείο οικονομικών, μια δημοσιονομική πολιτική και μια ομοσπονδιακή τράπεζα με μηχανισμό αναδιανομής. Όταν η Φλόριντα βρίσκεται σε ύφεση, η Αλαμπάμα, η οποία είναι ενδεχομένως πλεονασματική, μεταφέρει πόρους στην Φλόριντα (και το αντίστροφο).

Στην Ευρώπη των πολλών εθνικών κρατών, η ΕΕ είναι μια ανεστραμμένη ομοσπονδία

 -Οι αποφάσεις  στα διακυβερνητικά όργανα λαμβάνονται ακόμα με ομοφωνία, εξαιτίας των εθνικών veto

-Το Ευρωσύνταγμα απερρίφθη από τους εμπνευστές του! (Δημοψήφισμα Γαλλίας το 2005)

-Κοινή ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική δεν υπάρχει. Στον δε τομέα της εξωτερικής ασφάλειας και άμυνας οι Ευρωπαίοι τα τελευταία 70 χρόνια είναι μόνο «καταναλωτές ασφάλειας». Το ΝΑΤΟ είναι πραγματικός φορέας της ευρωπαϊκής ασφάλειας, ως ευρωατλαντικής ασφάλειας. Οι ΗΠΑ καλύπτουν το 75% του νατοϊκού προϋπολογισμού. Ο Πρόεδρος Τραμπ κατέστησε σαφές ότι δεν θα πληρώνουν οι ΗΠΑ για την ασφάλεια της Ευρώπης.

-Ξεκινήσαμε με ένα κοινό νόμισμα και όταν αργότερα προέκυψαν δυσκολίες, αναρωτηθήκαμε ποια κομμάτια του παζλ έλειπαν. Ο λόγος ήταν ότι το ευρώ ήταν ένα πολιτικό σχέδιο συμφιλίωσης της Γαλλίας με τη Γερμανία, που συμβόλιζε το τέλος των ευρωπαϊκών συγκρούσεων. Κολ και Μιτεράν ήταν πολιτικοί, που είχαν ζήσει την φρίκη του  Β’ Παγκόσμιου πολέμου.

Σήμερα, διαθέτουμε νομισματική αλλά όχι δημοσιονομική ένωση. Για να λειτουργήσει με επιτυχία μια δημοσιονομική ένωση, απαιτείται κοινός προϋπολογισμός. Για να έχεις κοινό προϋπολογισμό, χρειάζεται να έχεις κάποιας μορφής πολιτική ένωση. Για να έχεις πολιτική ένωση, χρειάζεσαι να έχεις κάποιας μορφής κοινή ταυτότητα.

 Η λύση είναι η διάλυση της ευρωζώνης, της ΕΕ και η επιστροφή στα εθνικά κράτη; Η τάση ΒREXIT είναι η επικρατούσα;

Σαφέστατα όχι. Η αστάθεια στο Ηνωμένο Βασίλειο, καταδεικνύει το μέγεθος του λάθους. Η ιστορία των τελευταίων ετών μάς δείχνει ότι γενικά η Ευρώπη προχωράει εν μέσω κρίσεων.  H επαναφορά όμως στο έθνος-κράτος σε παγκοσμιοποιημένο κόσμο είναι αυταπάτη.

Η Ευρώπη γερνάει και εκεί, που στο τέλος του περασμένου αιώνα ήταν η βιομηχανική δύναμη του πλανήτη και παρήγαμε το 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής, στα μέσα αυτού του αιώνα θα γίνουμε η τρίτη βιομηχανική δύναμη, μετά την Κίνα και τις ΗΠΑ. Μόνη της η Γερμανία θα αντιπροσωπεύει μόλις το 3,2% της παγκόσμιας παραγωγής από 10% σήμερα. Η ΕΕ, που φιλοδοξεί να είναι  η οικονομία της γνώσης, δεν έχει ούτε μια εταιρία υψηλής τεχνολογίας ανάμεσα στις 25 του κόσμου.

Αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε είναι ένα «νέο ευρωπαϊκό συμβόλαιο» ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και εθνικού κράτους προς αμοιβαίο όφελος. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των κρίσεων και των νέων προκλήσεων, θα ανακόψει τον ευρωσκεπτικισμό και πολύ περισσότερο τον ευρωαπορριπτισμό, που είναι πτυχές του εθνικολαϊκισμού.

Περισσότερες ταχύτητες και περισσότερα σχήματα είναι το μέλλον της Ευρώπης;

 Ένας σοφό συμβιβασμός που αναγνωρίζει την αδυναμία του απολύτως κοινού βηματισμού όλων των κρατών μελών, αλλά δεν υπονομεύει τον τελικό ομοσπονδιακό στόχο μοιάζει η πλέον ορθολογική επιλογή.

Η πρόκληση για την Ευρώπη είναι διπλή: να μπορεί να εξασφαλίζει μια καλύτερη προαγωγή των ευρωπαϊκών συμφερόντων σε παγκόσμιο επίπεδο και δεύτερο και πολύ βασικό η ΕΕ να αναδιατάξει το κοινωνικό μοντέλο της.

Πρέπει να μειωθούν οι  ανισότητες που προκαλεί η παγκοσμιοποίηση και να μοιραστούν δικαιότερα τα πλεονεκτήματά της.  Να δημιουργηθεί προοπτική για τους νέους και ιστός ασφαλείας για τους μη έχοντες.

Οι ηγέτες της ΕΕ υποσκάπτουν το μέλλον της, όταν αρνούνται να παραχωρήσουν περισσότερη εξουσία στα υπερεθνικά όργανα. Η ΕΕ τιμωρείται έτσι και για τις αποτυχίες των εθνικών κυβερνήσεων και για τις αποτυχίες της παγκοσμιοποίησης (που είναι υπαρκτές)!

Ο Μακρόν, στη Γαλλία της ανεργίας και του 35% Λεπέν, το ξέρει από πρώτο χέρι και τάσσεται ανοιχτά υπέρ μιας δημοσιονομικής ένωσης. Ο Μακρόν έχει δέσει την τύχη της Γαλλίας με την τύχη της Ευρώπης. Ο Σόιμπλε δεν φαίνεται εκ πρώτης όψεως να το ασπάζεται. Πρέπει να γίνουν πολύ θεαματικές αλλαγές.

«Η Γερμανία θα πρέπει να εγκαταλείψει την αντίθεσή της σε μια στενότερη συνεργασία στην δημοσιονομική, οικονομική και κοινωνική πολιτική. Και η Γαλλία να προθυμοποιηθεί να παραχωρήσει αντίστοιχα τμήματα εθνικής κυριαρχίας», σημειώνει ο Γερμανός φιλόσοφος Χάμπερμας.

Ένα νέο γαλλογερμανικό ρυθμικό τανγκό του Μακρόν με την Μέρκελ ή τον Σούλτς θα πρέπει να προηγηθεί και οι υπόλοιποι να ακολουθήσουν. Για να ακολουθήσουν, όμως, και να μην χαθούν στην πίστα, η πρωτοπορία οφείλει να είναι επιτυχής και πειστική.

Καθόλου αυτονόητο αλλά βαθιά υπαρξιακό η Ελλάδα να είναι παρούσα τώρα που δημιουργούνται οι συνθήκες της ευρωπαϊκής επανεκκίνησης. Με εθνική στρατηγική ανάκαμψης κι όχι ως θλιβερή περιχαρακωμένη εξαίρεση λαϊκισμού και μιζέριας.

athensvoice.gr

H Αμιέν, μια πόλη 135.501 κατοίκων στον γαλλικό Βορρά, έγινε την προηγούμενη εβδομάδα η πόλη σύμβολο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στην ανοιχτή και την κλειστή Γαλλία, στις προκλήσεις τις ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης και στην περιχαράκωση της εθνικής αναδίπλωσης.

Ο κύριος ni de droite ni de gauche (ούτε αριστερός ούτε δεξιός) Μακρόν, μετά την ιστορική του νίκη στον 1^ο γύρο, επισκέφθηκε το τοπικό εργοστάσιο της Whirlpool που οδεύει προς κλείσιμο και μεταφορά των εργασιών στην Πολωνία για να συνομιλήσει με τους εργαζόμενους που αντιμετωπίζουν το φάσμα της ανεργίας. Το κλείσιμο ενός εργοστασίου δεν είναι θεωρητικό πρόβλημα αλλά οδυνηρή πραγματικότητα. Αποδοκιμάστηκε έντονα από εργαζόμενους που λίγες ώρες πριν είχαν αποθεώσει την έτερη νικήτρια των προεδρικών εκλογών την Λεπέν, η οποία επίσης πήγε στο εργοστάσιο.

Η Λεπέν χαρακτήρισε τους εργαζόμενους «τα σύμβολα αυτής της απεχθούς παγκοσμιοποίησης, που εφαρμόζεται κι οδηγεί τα εργοστάσια να μεταφέρονται στο εξωτερικό καταστρέφοντας χιλιάδες θέσεις εργασίας». Υποσχέθηκε δε, ότι όταν το κράτος θέλει, τότε μπορεί να βρει αγοραστή για να διασωθεί το εργοστάσιο και οι θέσεις εργασίας.

Ο Μακρόν, όπως ήταν φυσιολογικό, με την Λεπέν να έχει υποσχεθεί την διάσωση του εργοστασίου αντιμετωπίστηκε ως ο διάβολος της παγκοσμιοποίησης. Συνομίλησε με τους εργαζόμενους για 40 λεπτά μπροστά στις κάμερες και κέρδισε πόντους δηλώνοντας πως: «Η κυρία Λεπέν χρησιμοποιεί αυτήν την κατάσταση για το πολιτικό της όφελος. Θέλω ο καθένας, που ζει κι εργάζεται στην περιοχή, να γνωρίζει το εξής: αν εκλεγεί εκείνη τότε αυτό το εργοστάσιο θα κλείσει. Και μπορώ να σας πω και δεκάδες άλλα. Αυτό είναι που μας διαφοροποιεί στην μεθοδολογία και στην ουσία». Η εικόνα βέβαια, στα βραδινά δελτία ειδήσεων, ήταν το κοντράστ μεταξύ των αποδοκιμασιών στον Μακρόν και των ιαχών ενθουσιασμού υπερ της Λεπέν.

 Οι δημοσκοπήσεις, που προεξοφλούν την άνετη επικράτηση του Μακρόν, προσφέρουν λάθος υπηρεσίες, γιατί αυτή η προεδρική εκλογή δεν έχει τίποτα το συνηθισμένο. Ένας κεντρώος προοδευτικός υποψήφιος υποψήφιος χωρίς κόμμα και μια ακροδεξιά υποψήφια πέταξαν εκτός δεύτερου γύρου το σοσιαλιστικό και το ρεπουμπλικανικό κόμμα, που εναλλάσσονται στην εξουσία από το 1958. Η ανεργία και η τρομοκρατία μαστίζουν την χώρα και δεν φταίει μόνο ο λαϊκισμός.

Δυο Γαλλίες αποτυπώνονται στον εκλογικό χάρτη. Στην επαρχία της Γαλλίας  και στις μικρές πόλεις, κάτω των 20.000 κατοίκων, που οι πολίτες βιώνουν την αποβιομηχάνιση και την ανεργία σαρώνει η Λεπέν και τα υπόλοιπα ευρωσκεπτικιστικά κόμματα. Στο Παρίσι και στις πόλεις των 100.000 και πάνω ο Μακρόν επικρατεί.  Στα μεσαία εισοδήματα επικρατεί η Λεπέν και στα πιο υψηλά ο Μακρόν. Στους νέους, από 25-34, έρχεται πρώτος ο Μακρόν και στις ηλικίες 35-49 πρώτη η Λεπέν.  Στις ηλικίες 60-69 ο Μακρόν και στις ηλικίες 50-59 η Λεπέν. Απόλυτος διχασμός.

Η νίκη Μακρόν στον 1^ο γύρο προσφέρει μεν ανακούφιση ως δημοκρατικό ανάχωμα στην ακροδεξιά επέλαση του «Εθνικού Μετώπου» είναι λάθος δε να παρουσιάζεται ως αφορμή για πανηγυρισμούς. Γιατί η ελπίδα που στηρίζεται στην…ορθολογική επιλογή των συνετών ψηφοφόρων, έχει αποδειχθεί εύθραυστη ουκ ολίγες φορές.

Θα ήταν εγκληματική ολιγωρία να θεωρηθεί από τώρα ο Μακρόν Πρόεδρος της Γαλλίας, όταν το 49,31% των Γάλλων εκλογέων -περίπου οι μισοί ψηφοφόροι δηλαδή- ψήφισαν ευρωσκεπτικιστές.

Πέραν του ήδη σχηματισμένου αντιευρωπαϊκού ρεύματος, τις τελευταίες μέρες, αναπτύσσεται στη Γαλλία ένα ρεύμα της διπλής άρνησης (ni Lepen – ni Macron) κυρίως από τους νέους ψηφοφόρους, που δεν ταυτίζονται με τους δυο υποψηφίους κι αυτό εκλογικά μεταφράζεται σε λευκή ψήφο και αποχή. Οι πολίτες αυτοί δεν αντιμετωπίζουν την Λεπέν ως απειλή για την δημοκρατία για να συσπειρωθούν στον 2^ο γύρο, γύρω από τον Μακρόν.

Αντιθέτως, το αντι-συστημικό προφίλ που έχει χτίσει η Λεπέν -παρότι ως γόνος πολιτικής οικογένειας καθίσταται κατ’έξοχήν συστημική- μοιάζει ικανό να συσπειρώσει τμήμα δεξιών ψηφοφόρων και τμήμα των ψηφοφόρων του αριστερού Μελανσόν που, ως γνωστόν, για τον 2^ογύρο μεταξύ Μακρόν και Λεπέν, προτίμησε να μην δώσει κατεύθυνση (!) αλλά σιωπηρά να πριμοδοτήσει την Λεπέν. Το Κομμουνιστικό κόμμα πήρε έντιμη θέση με το ξεκάθαρο “jamais”, πρωτοσέλιδο στην Ηumanite.

Κατ’ αναλογία, σε ευρωπαϊκό επίπεδο ότι συμβολίζει το εργοστάσιο Whirlpool της Αμιέν για την Γαλλία, είναι η Γαλλία για την Ευρώπη.  Οι λύσεις για τα εργοστάσια της Γαλλίας και των υπόλοιπων χωρών πρέπει να είναι ευρωπαϊκές κι όχι εθνικές. Αν «περιχαρακωθεί» η Γαλλία και υψωθούν τα τείχη του εθνικού προστατευτισμού, τότε η ΕΕ θα διασπαστεί.

Αν στην καρδιά της Ευρώπης, στην χώρα που ηγήθηκε της ευρωπαϊκής ενοποίησης (τουλάχιστον μέχρι την επανένωση της Γερμανίας) κι ευεργετήθηκε από την δημιουργία της ΟΝΕ, οι μισοί Γάλλοι πολίτες ψηφίζουν ευρωαπορριπτικά, τότε σε περιφερειακές χώρες τι πρέπει να συμβαίνει;

Λογικά, ο Μακρόν θα εκλεγεί Πρόεδρος της Γαλλίας αγοράζοντας πολύτιμο χρόνο για να ορθοποδήσει η Γαλλία οικονομικά και να παραμείνει ανοιχτή στην Ευρώπη και τον κόσμο. Το σίγουρο είναι ότι ο Μακρόν, αφού διαμορφώσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία στις βουλευτικές εκλογές που ακολουθούν τον Ιούνιο για να τον στηρίξει, αποτελεί το τελευταίο στοίχημα για την κοσμοπολίτικη Γαλλία.  Και μάλιστα υπό ασφυκτικές πολιτικές συνθήκες, αφού η ώσμωση των δυο άκρων του πολιτικού άξονα -Λεπέν και Μελανσόν - σχημάτισε ένα αντιευρωπαϊκό ρεύμα στη γαλλική κοινωνία, που μπορεί να γίνει και πλειοψηφικό. Στην Ελλάδα κυβερνά εδώ και 2,5 χρόνια!

Ο Μακρόν έχει δέσει την τύχη της Γαλλίας με την τύχη της Ευρώπης. Σε συνεργασία με τη νέα ηγεσία της Γερμανίας, θα κληθεί να ηγηθεί της προσπάθειας για τον μετασχηματισμό της παρακμάζουσας ΕΕ, από μια συνομοσπονδία κρατών που οι εθνικοί ανταγωνισμοί υπονομεύουν την ευρωπαϊκή ενότητα σε μια πραγματική πολιτική ομοσπονδία κρατών.

Είναι καταδικασμένος να πετύχει και στα δυο. Αν αποτύχει, η Λεπέν της Γαλλίας και οι ομογάλακτοι της ανά την Ευρώπη είναι ήδη κερδισμένοι.

liberal.gr

Γιατί ξεθωριάζει το ευρωπαϊκό όνειρο;

Γιατί ο Προέδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν Κλόντ Γιούνκερ εξήντα χρόνια μετά την ιδρυτική πράξη της ΕΕ, την Συνθήκη της Ρώμης, εξακολουθεί να μην διαθέτει (ούτε βέβαια κάποιος άλλος αιρετός ηγέτης) την αποφασιστική αρμοδιότητα - να  αποφασίσει και να δράσει. Ο  Γιούνκερ αρκείται στην παρουσίαση του οράματος της Επιτροπής για το μέλλον της ΕΕ μέχρι το 2025, μετά τον ακρωτηριασμό του BREXIT,  μόνο και μόνο για να διευκολύνει τον διάλογο μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Δεν είναι πρόεδρος της ΕΕ.

Η Ευρώπη δεν εμπνέει τους πολίτες της όσο παραμένει ένας λαβύρινθος θεσμικών οργάνων. Όχι μόνο τους αυθεντικούς ευρωσκεπτικιστές που αναζητούν ήδη ασφάλεια στα εθνικά κράτη αλλά ακόμα και τους προβληματισμένους ευρωπαϊστές που μετατρέπονται σε όψιμους ευρωσκεπτικιστές.

Παρά το πλήθος των θεσμικών οργάνων (Επιτροπή, Συμβούλιο, Κοινοβούλιο), τις πυκνές και εκτεταμένες Συνόδους Κορυφής, δεν πείθεται η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη ότι υπάρχει  δημοκρατική νομιμοποίηση και κατ’ επέκταση  ευθύνη για την λήψη των αποφάσεων για το μέλλον της ΕΕ στο πρόσωπο κάποιου ηγέτη.

Ποιος κυβερνά λοιπόν την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η άνοδος των πολλών μορφών του ευρωσκεπτικισμού οφείλεται κυρίως στην ανασφάλεια που προκαλεί αυτό το κενό εξουσίας. Μια ομάδα εθνών, για να είναι ανταγωνιστική σε εποχής σκληρής παγκοσμιοποίησης, οφείλει να υιοθετεί ένα οργανωτικό σχήμα που να διευκρινίζει πώς και από ποιον λαμβάνονται οι αποφάσεις.

Η Ευρωπαϊκή κοινότητα τα τελευταία εξήντα χρόνια προέβη σε πολλά βήματα ενοποίησης, με κορυφαίο την ΟΝΕ Ευρώπης αλλά ποτέ δεν μετεξελίχθηκε από συνομοσπονδία κρατών σε  ενωμένη ομόσπονδη Ευρώπη με κεντρική πολιτική ηγεσία. Όχι τυχαία.

Η ευρωπαϊκή δημοκρατία εν συνόλω τελεί υπό την κηδεμονία των κρατών-μελών. Την ίδια στιγμή τελεί υπό την ομηρία των εκλογικών κύκλων στα εθνικά κράτη, αφού ο ορίζοντας της Ευρώπης μακραίνει μόνο όταν διαλύονται τα σύννεφα του σχηματισμού εθνικών κυβερνήσεων. Οι «εθνικοί φραγμοί» που επιβάλλονται στην λειτουργία της ΕΕ, δεν επιτρέπουν θεσμικά την ανάδειξη ενιαίας ευρωπαϊκής πολιτικής ηγεσίας.

Το κενό εξουσίας που σκοπίμως δεν καλύπτεται, καταλαμβάνεται λοιπόν από τα εθνικά συμφέροντα. Τα εθνικά κράτη λαμβάνουν τις αποφάσεις, ανταγωνιζόμενα το ένα το άλλο. Όσο τα πάγια εθνικά συμφέροντα επικρατούν του κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος, η Ευρώπη θα μεταβάλλει την γεωμετρία της και τις ταχύτητές της. Ένας εν δυνάμει γίγαντας δεν «αναπτύσσεται» αλλά παραμένει «κουλουριασμένος» γιατί τα εθνικά κράτη εξακολουθούν να θέλουν να ελέγχουν την ανάπτυξη του.

Η απάντηση του μέσου Ευρωπαίου πολίτη, στην ερώτηση ποιος ηγείται της ΕΕ, είναι η Γερμανία. Ως το ισχυρότερο οικονομικά κράτος.

Σε καιρούς ευημερίας, όπως αυτούς που βίωσε η ΕΕ μέχρι το 2008 που όλα τα κράτη-μέλη λίγο πολύ επωφελήθηκαν, το διακυβερνητικό κενό εξουσίας μπήκε κάτω από το χαλί, και οι διαφορετικές ταχύτητες έπαιξαν ρόλο μόνο ως προς την είσπραξη των προσόδων.

Σε δύσκολους καιρούς όμως, όπως οι σημερινοί, η αντιμετώπιση όλων των μεγάλων προκλήσεων για την ΕΕ απαιτεί σχεδιασμένη και εφαρμοσμένη κατανομή βαρών. Οι διαρκώς διευρυνόμενες ανισότητες,  η αποτυχημένη διακυβέρνηση της ευρωζώνης,  η ανεργία, η κρίση χρέους, η διαχείριση του μεταναστευτικού-προσφυγικού ζητήματος, το ζήτημα της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας,  η αποχώρηση της Βρετανίας και  η προέλαση του ευρωσκεπτικισμού, όπως εκφράζεται από το κύμα λαϊκισμού που καλλιεργούν οι  ευρωπαίοι «Τραμπιστές» απαιτούν κοινές- ομόσπονδες λύσεις.

Ο προϋπολογισμός αυτή τη στιγμή της ΕΕ παραμένει σαράντα φορές μικρότερος από τους φόρους που εισπράττουν όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ από τους φορολογούμενους τους.

«Κάνουμε, διαδοχικές συνόδους κορυφής για να αντιμετωπίσουμε την ανεργία και τις ανισότητες αλλά οι πόροι που διαθέτει η ΕΕ ως αυτόνομος φορέας είναι 0,3 %, όταν το 99,7 % ανήκει απευθείας στα κράτη-μέλη», είπε σε μια αποστροφή του ο Γιούνκερ. 

Τι υπονόησε; Όλοι οι ηγέτες της Ευρώπης, τάζουν στο εθνικό τους ακροατήριο την καταπολέμηση της ανεργίας αλλά δεν υποστηρίζουν με θέρμη ένα νέο εργαλείο συνοχής, ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανεργίας, δεν κάνουν ένα ουσιαστικό άλμα ενοποίησης.

Υπό αυτή την έννοια τα πέντε σενάρια του Γιούνκερ, όπως περιλαμβάνονται στην Λευκή Βίβλο φωτογραφίζουν την σύγχυση πολιτικών και πολιτών:

Α) «Συνεχίζουμε κανονικά» (ωραίοι και μοιραίοι)

Β) «Περιοριζόμαστε στην κοινή αγορά» (μην διαλυθούμε κι εντελώς)

Γ) «Χώρες που θέλουν περισσότερα κάνουν περισσότερα (ποιος θέλει και μπορεί να ακολουθήσει τη Γερμανία;)

Γ) «Κάνουμε λιγότερα πιο αποδοτικά» (δεν μπορούμε όλα να τα διαχειριστούμε)

Δ) «Κάνουμε όλοι μαζί πολύ περισσότερα» («Ηνωμένα κράτη της Ευρώπης»)

Ο Γιούνκερ ουσιαστικά θέτει τους ευρωπαίους πολιτικούς προ των ευθυνών τους και γνωρίζει ότι  πρωτοβουλίες για να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα σε βάθος δεν θα ληφθούν πριν σχηματιστεί κυβέρνηση στη Γερμανία και πιο μπροστά στη Γαλλία, παραδεχόμενος ότι τα χέρια του είναι «δεμένα».

Όσο η λήψη των οραματικών αποφάσεων για το μέλλον της Ευρώπης θα εδράζεται στη στενή βάση των εθνικών συμφερόντων, η Ευρώπη θα παραμένει «πολλών ταχυτήτων», πολλών ανισοτήτων και πολλών επιπλοκών.  Πάντα ένας πυρήνας κρατών χάραζε την στρατηγική της ενοποίησης.

Ωστόσο, πέρασε ανεπιστρεπτί για την ευρωπαϊκή κοινωνία η εποχή που η σύγκλιση της δεκαετίας του 1980 και η ένταξη στο «κλαμπ της πρώτης ταχύτητας της ΕΕ» του 2020 εξασφαλίζει από μόνη της την βιωσιμότητα των κρατών -μελών. Δεν συγκινείς έτσι τους πολίτες που  βιώνουν την στέρηση, ενώ προσδοκούσαν περισσότερα.

Η Ευρώπη χρειάζεται ένα γενναίο άλμα προς τα εμπρός. Αν δεν γίνει το άλμα προς την Ομοσπονδοποίηση της Ευρώπης (έστω και σε επίπεδο δεσμευτικής διακήρυξης), με την ανάδειξη εκλεγμένης πολιτικής ηγεσίας η μετάβαση στον 21 αιώνα δεν θα γίνει ποτέ.  Το ερώτημα είναι αν μπορεί μια κυρία εξήντα ετών να ξεκινήσει ξαφνικά τα άλματα.

Liberal